Hợp chuẩn và hợp quy vật liệu xây dựng khác nhau thế nào theo Thông tư 41/2026/TT-BXD?

Hợp chuẩn và hợp quy vật liệu xây dựng khác nhau thế nào? Công bố hợp chuẩn mang tính tự nguyện, còn công bố hợp quy là bắt buộc với vật liệu thuộc nhóm rủi ro cao hoặc trung bình khi có QCVN tương ứng.

Cùng Vinacontrol CE HCM tìm hiểu cách áp dụng Phụ lục II, Phụ lục III và thời điểm nên công bố hợp chuẩn. Bài viết cũng khái quát sự khác nhau về thủ tục và giải đáp các tình huống thường gặp theo Thông tư 41/2026/TT-BXD.

Hợp chuẩn và hợp quy vật liệu xây dựng khác nhau thế nào?

Công bố hợp chuẩn và công bố hợp quy khác nhau chủ yếu ở căn cứ kỹ thuật và tính bắt buộc. Hợp chuẩn dựa trên tiêu chuẩn tương ứng và mang tính tự nguyện; hợp quy dựa trên QCVN tương ứng và bắt buộc với vật liệu xây dựng thuộc diện áp dụng.

Trước khi thực hiện, doanh nghiệp cần xác định tiêu chuẩn hoặc QCVN tương ứng; riêng với công bố hợp quy, cần xác định thêm nhóm rủi ro và cơ sở đánh giá sự phù hợp được phép sử dụng.

Theo Thông tư 14/2026/TT-BKHCN, công bố hợp chuẩn là hoạt động tự nguyện, còn công bố hợp quy là yêu cầu bắt buộc đối với đối tượng được quy định trong quy chuẩn kỹ thuật. Tuy nhiên, việc tự nguyện công bố hợp chuẩn không loại trừ các nghĩa vụ khác về quản lý chất lượng. Vật liệu xây dựng vẫn phải thực hiện công bố tiêu chuẩn áp dụng, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc và các trách nhiệm liên quan. 

Doanh nghiệp cũng cần phân biệt giữa chứng nhận và công bố. Kết quả chứng nhận chỉ là căn cứ để thực hiện thủ tục tương ứng, không thay thế việc thông báo công bố hợp chuẩn hoặc đăng ký công bố hợp quy. Trường hợp tự đánh giá, tổ chức, cá nhân vẫn phải hoàn tất thủ tục công bố theo quy định.

Vật liệu xây dựng nào phải công bố hợp quy?

Sản phẩm, hàng hóa vật liệu xây dựng phải công bố hợp quy khi thuộc nhóm rủi ro cao tại Phụ lục II hoặc nhóm rủi ro trung bình tại Phụ lục III, đồng thời được quy định trong QCVN do Bộ Xây dựng ban hành. Cơ sở thực hiện công bố hợp quy khác nhau tùy theo nhóm rủi ro của sản phẩm.

Riêng vật liệu xây dựng được sản xuất, chế tạo riêng cho một công trình cụ thể sẽ được quản lý theo quy định của pháp luật về xây dựng. Trường hợp này không áp dụng quy trình công bố hợp quy thông thường như đối với sản phẩm lưu thông trên thị trường.

Nhóm rủi ro cao theo Phụ lục II áp dụng thế nào?

Sản phẩm, hàng hóa vật liệu xây dựng thuộc nhóm rủi ro cao tại Phụ lục II và được quy định trong QCVN tương ứng phải công bố hợp quy trên cơ sở kết quả chứng nhận hợp quy của tổ chức chứng nhận được Bộ Xây dựng chỉ định. Kết quả tự đánh giá không được sử dụng làm cơ sở công bố hợp quy đối với nhóm này. 

Doanh nghiệp cần đối chiếu đúng tên sản phẩm, phạm vi áp dụng và yêu cầu của QCVN. Tổ chức chứng nhận được lựa chọn phải có phạm vi chỉ định bao quát sản phẩm và QCVN tương ứng trước khi doanh nghiệp thực hiện đăng ký công bố hợp quy.

Nhóm rủi ro trung bình theo Phụ lục III áp dụng thế nào?

Sản phẩm, hàng hóa vật liệu xây dựng thuộc nhóm rủi ro trung bình tại Phụ lục III và được quy định trong QCVN tương ứng phải công bố hợp quy. Việc công bố có thể dựa trên kết quả chứng nhận hợp quy hoặc kết quả tự đánh giá của tổ chức, cá nhân.

Trường hợp tự đánh giá, doanh nghiệp phải sử dụng kết quả thử nghiệm phù hợp với QCVN tương ứng của tổ chức thử nghiệm được công nhận hoặc được chỉ định theo quy định.

Khi nào doanh nghiệp nên công bố hợp chuẩn cho vật liệu xây dựng?

Doanh nghiệp nên công bố hợp chuẩn khi cần chứng minh và công khai rằng vật liệu xây dựng phù hợp với TCVN hoặc tiêu chuẩn tương ứng, đặc biệt đối với sản phẩm thuộc nhóm rủi ro thấp. Đây là hoạt động tự nguyện và không thay thế nghĩa vụ công bố hợp quy nếu sản phẩm thuộc diện bắt buộc áp dụng QCVN.

Công bố hợp chuẩn có thể dựa trên kết quả chứng nhận hợp chuẩn của tổ chức chứng nhận đã đăng ký, được công nhận hoặc kết quả tự đánh giá sự phù hợp theo quy định của pháp luật. Doanh nghiệp cần xác định đúng tiêu chuẩn và các yêu cầu áp dụng đối với sản phẩm, đồng thời duy trì liên tục sự phù hợp sau khi công bố.

Thủ tục công bố hợp chuẩn và công bố hợp quy khác nhau ra sao?

Công bố hợp chuẩn được thực hiện theo hình thức thông báo, còn công bố hợp quy được thực hiện theo hình thức đăng ký. Hai thủ tục khác nhau chủ yếu ở hình thức thực hiện, biểu mẫu và cách xử lý tài liệu đánh giá sự phù hợp.

Giấy chứng nhận hoặc kết quả tự đánh giá là căn cứ công bố, không thay thế thủ tục. Doanh nghiệp vẫn phải hoàn thành thông báo công bố hợp chuẩn hoặc đăng ký công bố hợp quy theo quy định.

Một số câu hỏi thường gặp

Sản phẩm có tên trong Phụ lục II hoặc III nhưng chưa có QCVN thì xử lý thế nào?

Chưa phải thực hiện công bố hợp quy. Doanh nghiệp chỉ thực hiện khi QCVN tương ứng được ban hành và có hiệu lực; trong thời gian chờ vẫn phải công bố tiêu chuẩn áp dụng, bảo đảm chất lượng, ghi nhãn và truy xuất nguồn gốc.

Công bố tiêu chuẩn áp dụng có phải là công bố hợp chuẩn không?

Không. Công bố tiêu chuẩn áp dụng xác định tiêu chuẩn dùng để quản lý chất lượng, còn công bố hợp chuẩn là việc tự nguyện chứng minh sản phẩm phù hợp với tiêu chuẩn tương ứng dựa trên kết quả chứng nhận hoặc tự đánh giá.

Công bố hợp chuẩn có thể thay thế nghĩa vụ công bố hợp quy không?

Không. Vật liệu thuộc nhóm rủi ro cao hoặc trung bình và có QCVN tương ứng vẫn phải công bố hợp quy. Công bố hợp chuẩn chỉ chứng minh sự phù hợp với tiêu chuẩn được lựa chọn.

Doanh nghiệp có thể đồng thời công bố hợp chuẩn và công bố hợp quy cho một sản phẩm không?

Về nguyên tắc, doanh nghiệp có thể thực hiện cả hai hoạt động cho cùng một sản phẩm nếu đáp ứng các điều kiện tương ứng. Công bố hợp quy nhằm đáp ứng QCVN bắt buộc, còn công bố hợp chuẩn là hoạt động tự nguyện theo tiêu chuẩn được lựa chọn. Việc công bố hợp chuẩn không thay thế hoặc làm giảm nghĩa vụ công bố hợp quy.

Hợp chuẩn và hợp quy vật liệu xây dựng khác nhau thế nào cần được xác định dựa trên căn cứ kỹ thuật, nhóm rủi ro và QCVN áp dụng cho từng sản phẩm. Doanh nghiệp có nhu cầu đánh giá, thử nghiệm hoặc chứng nhận hợp quy vật liệu xây dựng có thể tham khảo các dịch vụ liên quan của Vinacontrol CE HCM để lựa chọn hướng thực hiện phù hợp.

Căn cứ pháp lý:

• Thông tư 41/2026/TT-BXD, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026;
• Thông tư 14/2026/TT-BKHCN, có hiệu lực từ ngày 25/5/2026;
• Nghị định 22/2026/NĐ-CP.